Dört düşman – Dördüncü düşman; Yaşlılık
Bölüm 1: Dört düşman
Bölüm 2: İlk düşman; Korku
Bölüm 3: İkinci düşman; Berraklık
Bölüm 4: Üçüncü düşman; Erk
don Juan: Düşmanların en acımasızıdır bu. Hiç bir zaman bütünüyle yenemeyeceğimiz bir düşman… Sürekli olarak savaşıp uzak tutmaya çalışmaktan başka yapılacak birşey yoktur.
İşte bu dönemde insan hiç bir şeyden korkmaz, zihni berraktır, sabırsız değildir; bütün erkleri denetim altındadır. Ne var ki bu dönem aynı zamanda boyun eğmeyen bir dinlenme arzusunun ortaya çıktığı bir dönemdir. Bir yere uzanmak, unutmak istediğine bırakırsa kendini; yorulmaz sürdürdüğü çabayı bırakırsa, son raundu kaybetmiş olur. Titrek, yaşlı bir yaratık haline sokuverir onu düşmanı. Çekilme arzusu, tüm berraklığını, erkini ve bilgisini bastırır.
Ama insan silkinirde yorgunluğundan sıyrılır, yazgısının gerektirdiği yaşamı sürdürürse, bu son yenilmez düşmanıyla savaşımda bir an dahi olsa başarılı olursa, işte o zaman bilgi adamı olmuş demektir. Berraklığın, erkin ve bilginin egemen olduğu bu an, yeterlidir onun için.
Carlos Castaneda, don Juan’ın Öğretileri
